Küresel enerji sisteminin nabzı, dünyanın en kritik darboğazlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda atıyor. Rakamlar, bu dar geçidin ne denli hayati olduğunu gözler önüne seriyor: Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2023 yılında günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve rafine ürün bu boğazdan geçti. Bu, küresel petrol ticaretinin neredeyse %30'una tekabül ediyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) ise, küresel petrol tüketiminin %20'sinin buradan geçtiğini belirterek, Hürmüz'ü "dünyanın en önemli petrol transit darboğazı" olarak nitelendiriyor.
Bu stratejik önem, sadece petrolle sınırlı değil. Dünyanın sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin üçte biri ve toplam küresel petrol tüketiminin neredeyse %25'i de bu boğazdan geçiyor. En dar noktasında sadece 33 kilometre genişliğinde olan bu su yolu, nakliye şeritlerinin daha da dar olmasıyla birlikte, bir o kadar da savunmasız hale geliyor.
İran Tehdidi ve Piyasa Gerilimi
Yıllardır süregelen İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, enerji piyasalarındaki en büyük korku faktörlerinden biri. Bu senaryo, enerji analistleri için petrol fiyatlarının 100 doların çok üzerine çıkmasına neden olabilecek bir kabus senaryosu. Özellikle İsrail-İran çatışmasının yeni boyutlara ulaşmasıyla, boğazın kapatılması olasılığı, küresel petrol şoku için tetikleyici olabilir ve fiyatları 150 dolara kadar fırlatabilir. İran'ın bu amaca yönelik özel yetenekler geliştirdiği bilinse de, piyasa gözlemcileri küresel petrol akışlarının tamamen kesintiye uğratılmasının fiziksel olarak imkansız olmasa bile, pek olası olmadığını belirtiyor. Ancak olası bir aksaklık bile tüm dengeleri altüst etmeye yeterli.
Olası Senaryolar ve Risk Matrisi
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimler, olası senaryolar üzerinden değerlendirildiğinde, karşımıza farklı risk profilleri çıkıyor:
* Kontrollü Tırmanma (%40 Olasılık): Çatışmanın mevcut düzeyde kalması ve diplomatik müdahalelerle sınırlandırılması durumunda, petrol fiyatları 80-90 dolar bandında dalgalanabilir. Boğaz açık kalır ancak sigorta primleri artar, küresel büyüme %0.3-0.5 yavaşlar.
* Bölgesel Genişleme (%35 Olasılık): Çatışmanın Körfez ülkelerini de içine alacak şekilde büyümesi durumunda ise, petrol fiyatları 100-130 dolar seviyesine ulaşabilir. Hürmüz Boğazı'nda geçici kesintiler yaşanır, küresel enflasyon %2-3 puan artar ve stratejik petrol rezervleri devreye sokulur. Bu senaryoda küresel resesyon riski %60'a kadar yükselir.
* Tam Abluka (%20 Olasılık): En kötü senaryolardan biri olan boğazın tamamen kapanması durumunda, petrol fiyatları 150-200 dolar seviyesine fırlar ve küresel enerji krizi yaşanır. Alternatif tedarik rotaları aşırı yüklenir, uluslararası enerji acil durumu ilan edilir ve dünya ekonomisi derin bir resesyona sürüklenir.
* Nükleer Boyut (%5 Olasılık): En ekstrem ve felaket senaryosu olan nükleer silahların devreye girmesi durumunda, enerji altyapıları büyük ölçüde zarar görür, petrol fiyatları kontrol edilemez seviyelere çıkar, küresel finansal sistem çöker ve enerji güvenliği paradigması tamamen değişir.
Hürmüz Boğazı'nın jeopolitik fay hattı üzerindeki konumu, küresel enerji güvenliği için sürekli bir alarm zili çalmaya devam ediyor. Bu bölgedeki her gelişme, sadece petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda dünya ekonomisinin sağlığını da doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Bu kritik darboğazın istikrarı, küresel barış ve refah için hayati önem taşımaktadır.
Strateji Uzmanı
Gazeteci Yazar
Gökalp Şentürk
Yorumlar
Kalan Karakter: