Muhammed Bin IBrahim Fezari kimdir?

    Merhaba, Rahatsızlığım nedeniyle ara verdiğim yazı dizime devam ediyorum

Muhammed Bin IBrahim Fezari kimdir?

    Merhaba, Rahatsızlığım nedeniyle ara verdiğim yazı dizime devam ediyorum

Muhammed Bin IBrahim Fezari kimdir?

Merhaba, Rahatsızlığım nedeniyle ara verdiğim yazı dizime devam ediyorum.
Bilmek ve ögrenmek önemlidir.Lakin dogru bilgi elde etmek çok daha önemlidir.Yanlış bilgi hiç bilmemekten daha zararlıdır bence.Diger yazılarımda da değindiğim gibi;Tarihe,bilime ve tıbba ilk katkı sağlayan alimler; Türk e müslüman alimlerdir.Çok önemli bir dip notta sözü edilen alimlerin buluşlarını ve tespitlerini Kur-an'ı Kerim ışığında yapmalarıdır.Sosyal yaşamın yanı sıra ilim alanında da faydalanmışlardır.

Muhammed Bin IBrahim Fezari kimdir? (Hayati ve Eserleri)
Ebu Abdülah Muhammed bin İbrahim bin Habib İslam dünyasinda ilk usturlabi*(Bir astronomi aleti,yıldızların yükseklik açılarının ölçülmesi,enlem dairelerinin belirlenmesi ve çeşitli problemlerin grafik olarak gösterilmesi işlemlerinde kullanılır)* yaparak kullandigi kaydedilen astronomi alimi.
Nisbesini Kays Aylan kabile birligine bagli Fezare kabilesinden alir.Hayatiyla ilgili pek az sey bilinmektedir.Dedelerinden Semüre bİN Cündeb ashaptandir. Kaynaklarda hakkinDa benzer
bilgiler verilen (854) Ebu İshak İbrahim bin Habib el-Fezari-nin bu alimin yine astronomi ile ugrasan babasi mi oldugu, yoksa bu iki ismin ayni kisiyi mi
gösterdigi hususu mevcut bilgilerin ısıgında tam acikliga kavusa bilmis degildir.Bu durumun kendilerin nisbet edilen eserler hakkinda da söz konusudur.
Ayni nisbeyi tasiyan Ebu Ishak Ibrahim bin Muhammed bin Haris el-kufi (188 / 804)adinda bir de mu-haddis bulunmakda ve Bagdatli İsmail Pasa, Muhammed bin
Ibrahim el-Fezari-nin adini Ebu İshak İbrahim bin Muhammed bin Habib el-Bagdadi seklinde yanlis vermekde, ölüm tarihin de (188) (804) Olarak gösterilmektedir (855)

Fezari hakkindaki en genis bilgiyi verenlerden biri olan Yakut el-Hamevi söyle der:
"Ubdeydullah b. Ziyad Küfe'ye geldigi zaman onu Basra zaptiye teskilatinin(sutta) basina getirdi.
Fezari nahiv alimiydi ve yazisi güzeldi, Mazini'den ders almisdi.Asmai'nin Kirabü'1-Em-sai'ini bizzat Asmafdan okudugunu söyler.
Merzübani söyle demisdir.Muhammed bin Ibrahim el-Feza-ri el Küfi astronomi alimi idi.Yahya bin Halid el-BermekTnin kendilerinden sitayisle söz ettigi dört kisiden biridir.

Dört kimse vardirki ki sahalarinda kendileri gibisi görülmemistir:
Halil bin Ahmed, Ib-nü'l-Mukaffa, Ebü Hanife ve Fezari, Ca1-fer bin Yahya ise söyle demisdir: Nahiv sahasinda Kisai'den, siirde Asmai'den nücumda Fezari'den ve uc calmada Zel-zele'den
daha üstün görülmüsdür".(856)

İslam dünyasinda usturalp yapanlarin ilki oldugu söylenen Fezari'nin kaynakda düz (musattah) ve
üstüvani(mubat-tah) usturlaplari yapip kullandigi bildirilmektedir(857).
Fezari,Mansur devrinde Bagdat'in kurulusu sirasinda görev alan Ebü Sehl Fazl bin Nevbahar,
Masallah bin Eseri el-Basri ve Ömer bin Ferruhan et-Taberi gibi astronomi alimleri arasinda Önde gelen bir kisiydi.
Eserleri
1-Zicü's-Sind-Hind el-Ke-bii. Abbasi halifesi Mansür devrinde 771 ve 773 yilinda, Hint bir elcilik
heyetiyle birlikte Bagdat'a gelen bir astronomun yaninda getirdigi astronomiyle ait Siddhönta adli kitabin
tercümesidir. Yakut mu'cemü'l-büldan"da Biruni'den ve ibnü'l-Kiiftii Ihbarü-l Culema3öa. Ib-nü'1-Ademi diye
taninan Hüseyin b. Muhammed b. Humeyd'in Nazmü'i-clkd adli büyük zicinden naklen Zicü's-Sind-Hind el-Kebifin
aslinin Hindistan'dan getirilis tarihini 156(773) olarak vermektedirler. Kimligi bilinmeyen Hintli astronomla
birlitke calisan diger bir Arap astronomi alimi de Ya'kup b. Tank idi. Halife Mansur Fezari'den,
muhtemelen Ma-hasiddhanta adli Sanskritce astronomi kitabini Hintli astronomun yardimiyla Arapca'ya
cevirmesini istemisdi. Bu metin sonralari Brahmapaksa olarak bilinen metindendir. M.ashasiddhanta ile benzerlik
gösteren metinler arasinda Vis-nudharmattompurana'nin bu ceviride. J. Ar-yabhatta'nin
Aryafahalfya'sindan bilgiler aktardigi icin tercüme metninin bu kitapdan da bilgiler ihtiva ettigi anlasiilmaktadir.
Islam ansiklopedisi'nde ise (1,687) Islam dünyasinda astronominin ilmi olarak arastirillmasina,
Hindistan'dan gelen Iki kitabin etkiisiyle ancak II. (VII.) yüzyilinda basladiginda isaret edildikten sonra bu
kitaplardan birinin Brah-magupta tarafindan 628'de telif edilmis olan Brahmasbhutasiddhanta oldugu,154'te
(771)belki kisatilmis bir sekilde Bagdat'a getirilip Ibrahim b. Habib el-Fezari ve Ya'kub b. Tarik tarafindan
Arapca'ya aktarildigi belirtilmektedir. bi-rüni, Siddhanta tercümesinin 153-154'-te (770-771) biririlmis
oldugunu bildirir. Siddhanta ya da Islam astronomi lite-ratüründeki adiyla Zicü's - Sind-Hind veya Kitabü's-Sind-Hind X.
yüzyila kadar Islam dünyasinin dogusunda,XII. yüzyila kadar da Endülüs'te kullanilmisdir.
Ibnü'l-Kifti, gezegenlerin astronomik cetvellerini ihtiva eden bu zicin cok sayida bölüme ayrildigini. Halife
me'mun devrine kadar kullandikdan sonra onun zamaninda Muhammed b. Musa el-Ha-rizmi tarafindan
kisaltilip tadil ve tekmil edildigini,bu sirada gezegenlerin ev-sat cetvellerinin ve tadillerin Iran sistemine,
günes meylinin de Batlamyus sistemine göre yeniden ele alinip degistirildigini ve yeni haiiyle eserin daha cok
begenildigini haber vermektedir. Islam astronomi dünyasindaki ilk köklü calismanin Fezari'nin bu
genisletilmis ilaveli tercümesi oldugu ve bu kitabin uzun süre devam eden bir gelenek olusturdugu aciktir.
Brahmapaksa'nin Siddhan-ta'daki unsurlari diger okullara bu eser vasitasiyla gecmeye baslamistir. Her ne kadar
kalpa sistemi, gezegenlerin ortalama hareketleri(evsat), en yüksek notalari (evcat) ve ekliptigi
kestikleri dügüm noktalan gibi konular Zicü's-Sind-Hind el-Kebir gelenegi icinde yasamissa da en yüksek denklemeler aslinda
Zi-cü's-sah'tan cikarilmistir. Zicü's-Sind-Hind el-Kebir'in asli olan Siddhanta Hint
astonomisindeki Ardharatrika okulunu temsil etmekte, cografya ile ilgili bir bölümü de Aryabhatiya'nin ve
Misirli Hermes'e atfedilen bir Sasani geleneginin etkisini göstermektedir.Fe-zari'nin bu eserdeki bazi
tutarsizliklari baska kaynaklardan da faydalanmak suretiyle giderdigi bilinmektedir.Günümüze ulasmamis
olan bu eser hakkindaki malumati Hasimi, Mes'udi, Biiru-ni ve diger klasik müelliiflerin aktardigi bilgilere
borcluyuz.(858)

2-Kitabü'z-Zic cala si-rü'l-'Arab. Fezari'nin Kitabü's-Sind-Hind'öen sonra yaklasik 790'da telif ettigi baska
bir zic olup gezegenlerin ortalama hareketlerinin astronomik tablolarini vermektedir.

3-el-Kaside fi cil-mi'n-nücüm. Kasidenin baslangicindan bazi beyitler Yaküt ve Safedi tarafindan zikredilmisdir (859).

4-Kitabü'l-cAmel bi'I'USturlab ve hüve zatü'l-halak"(halkali) adi verilen bir usturlap cesidinin yapimi hakkindadir.

6-Kitabü'l-cAmel bi'1-usturlabi!-müsat-tah. Düz usturlabin yapimi hakkindadir.

7-el-urcüze ii'1-hudud. Adina yalniz Ebü's-Sakr el-Kabisi'nin Kitabü'1-Med-ftai'inde rastlanmaktadir(860).

8-Kitab Tastihi - küre. Kürenin düzlem haline getirilisiyle ilgilidir. Kifti, bu eserin bütün Islam astronomlarinin
ilk kaynagi oldugunu söylemektedir.

9- ez-zicü'l-kadim ii fünü-ni't-tacdil ve't-takvim. Zirikli bu eseri Rabat Kütüphanesi'nde (861) gördügünü;
bablara göre tertip edilmis olan zicin birinci babinin Arap, Yunan, Iran ve Kibti takvimlerinden bahsettigini
ve Arap takvimiinin hicretin gerceklesdigi yilda 1 Muharrem Persembe gününden itibaren baslatildigini bildiirmektedir.(862)

Bunlardan baska katib Celebi Feza-ri'ye Kaside fi'n-nahv adli bir eser daha nisbet etmektedir.(863)

 


Reklam

YORUMLAR

  • 0 Yorum